29 Νοεμβρίου 2016

Περί ομοιοπαθητικής

Παραπλανητική και αντιεπιστημονική μέθοδος ή χρήσιμη όταν η κλασσική φαρμακευτική αγωγή αποδεικνύεται αναποτελεσματική;
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 29 Νοεμβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-269)

Γνώρισα την ομοιοπαθητική πολύ νέος. Πήγαινα στην 5η Γυμνασίου (σημερινή 2α Λυκείου) όταν ο αείμνηστος Παύλος Τζιβανίδης μου πρότεινε, το καλοκαίρι του 1970, να δουλέψω στο φαρμακείο του, το πρώτο φαρμακείο στην Ελλάδα που έφτιαχνε ομοιοπαθητικά σκευάσματα. Μέχρι και το 1979, συνέχισα να δουλεύω εκεί τα καλοκαίρια. Μετά, ξεκίνησα την σταδιοδρομία μου ως συνεργάτης στην εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica.

Στο φαρμακείο, είχα την ευκαιρία να έλθω σε επαφή και με την πλούσια αγγλική και γαλλική βιβλιογραφία για την ομοιοπαθητική που είχε συγκεντρώσει ο Παύλος. Παρακολούθησα επίσης και μερικά σεμινάρια για γιατρούς και φαρμακοποιούς που είχαν οργανώσει τότε οι πρωτοπόροι της Ομοιοπαθητικής στην Ελλάδα. Ο Γιώργος Βυθούλκας, η Ειρήνη Μπαχά, ο Σπύρος Γαρζώνης και φυσικά ο Παύλος Τζιβανίδης. Ήλθα επίσης σε επαφή και με άλλες εναλλακτικές θεραπευτικές μεθόδους, όπως τον ωτοβελονισμό, μια παραλλαγή του βελονισμού που ασκούσε ο αείμνηστος Σκεύος Πικραμένος.

Κυρίως όμως, άκουσα τις φοβερές ιστορίες για τις περιπέτειες που είχαν οι ασθενείς με την κλασσική ιατρική μέχρι να καταλήξουν να ζητήσουν την βοήθεια της ομοιοπαθητικής. Τραγικές ιστορίες για λανθασμένες διαγνώσεις, επιβλαβείς φαρμακευτικές αγωγές, αδικαιολόγητες χειρουργικές επεμβάσεις. Ιστορίες για το πώς η ομοιοπαθητική τους βοήθησε να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα και να ζήσουν μια λίγο-πολύ φυσιολογική ζωή.

Αφορμή για το άρθρο αυτό μου έδωσε μια πρόσφατη είδηση. Η αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) αποφάσισε ότι τα ομοιοπαθητικά προϊόντα που πωλούνται ελεύθερα χωρίς συνταγή θα πρέπει να υπάγονται στους ίδιους κανόνες με τα άλλα φάρμακα όσον αφορά τις επιστημονικές πληροφορίες που αναγράφονται υποχρεωτικά στη συσκευασία τους. Σε εγκύκλιο της με ημερομηνία 15 Νοεμβρίου, η FTC αναφέρει ότι «η ομοιοπαθητική, η ιστορία της οποία ανάγεται στο τέλος του 18ου αιώνα, στηρίζεται στην ιδέα ότι τα συμπτώματα της ασθένειας μπορούν να θεραπευτούν με απειροελάχιστες δόσεις ουσιών που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα όταν χορηγηθούν σε μεγαλύτερες δόσεις σε υγιή άτομα. Πολυάριθμα ομοιοπαθητικά σκευάσματα αραιώνονται σε τέτοιο σημείο ώστε να μην περιέχουν πλέον ανιχνεύσιμες ποσότητες της αρχικής ουσίας».

Και συμπληρώνει: «Οι ισχυρισμοί (σχετικά με τον τρόπο δράσης) των ομοιοπαθητικών σκευασμάτων δεν στηρίζονται στις σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους και δεν αναγνωρίζονται από τους σύγχρονους ιατρικούς εμπειρογνώμονες». Μάλιστα, η FTC καταργεί την παρέκκλιση που είχε χορηγήσει το 1988 η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ, απαλλάσσοντας τα ομοιοπαθητικά φάρμακα που διατίθενται χωρίς συνταγή από την υποχρέωση να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα τους.

Οι νέοι κανόνες υποχρεώνουν τους κατασκευαστές να αναγράφουν στην συσκευασία δύο προειδοποιήσεις. Πρώτον ότι «Δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη της αποτελεσματικότητας του παρόντος προϊόντος» και δεύτερον ότι «Το παρόν προϊόν στηρίζεται σε θεωρίες που ανάγονται στον 18ο αιώνα και τις οποίες απορρίπτουν οι περισσότεροι σύγχρονοι ιατρικοί εμπειρογνώμονες». Όσα εργαστήρια δεν εφαρμόσουν τις νέες ρυθμίσεις κινδυνεύουν να διωχθούν για παραπλανητική διαφήμιση.

Τα παραπάνω θεωρήθηκαν αμέσως από τους επικριτές της ομοιοπαθητικής ως «μεγάλη νίκη της λογικής και της επιστήμης για την υγεία των πολιτών, αφού δεν είναι δυνατόν στα ράφια των φαρμακείων να υπάρχουν "ματζούνια" δίπλα σε φάρμακα αποδεδειγμένης επιστημονικής αξίας». Για να μην κατασπαταλούν οι καταναλωτές δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο στα ομοιοπαθητικά προϊόντα και τις ψεύτικες υποσχέσεις τους ...

Τι ισχύει λοιπόν; Πρέπει να απορρίψουμε την ομοιοπαθητική ως μια ακόμη απάτη; Πρέπει να καταργηθεί και η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αναγνωρίζει ως φάρμακα και τα ομοιοπαθητικά σκευάσματα; Ασφαλώς όχι. Και οι λόγοι είναι πολλοί και βάσιμοι. Όπως γράφαμε πριν από λίγες εβδομάδες (Χ.Ν. 6/9/2016) «η επιστημονική βάση για την θεραπευτική επίδραση των ψυχοφαρμάκων (και γενικότερα πολλών φαρμάκων) είναι τελείως σαθρή».

«Όταν υποβάλλουν τους φακέλους για να λάβουν άδεια κυκλοφορίας ενός φαρμάκου στην αγορά, οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν συμπεριλαμβάνουν όλα τα αποτελέσματα των κλινικών ερευνών παρά μόνον εκείνα που είναι θετικά. Επιπλέον, όλες οι σχετικές έρευνες διεξάγονται από πανεπιστημιακά και άλλα εργαστήρια που χρηματοδοτούνται από τις εν λόγω εταιρείες και όχι από ανεξάρτητους ερευνητικούς οργανισμούς. Μάλιστα, η έρευνα έχει αποδείξει ότι τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα έχουν τα ίδια αποτελέσματα με τα εικονικά φάρμακα (placebo). Από άλλη έρευνα προκύπτει ότι μακροπρόθεσμα είναι προτιμότερο να μην καταναλωθούν αντιψυχωτικά ή ηρεμιστικά αφού έχουν μεν άμεσα αποτελέσματα αλλά όταν σταματήσει η χορήγησή τους τα συμπτώματα επανέρχονται».

Παράλληλα, γίνεται όλο και εμφανέστερο ότι πολλές από τις ασθένειες της σύγχρονης κοινωνίας μας είναι ψυχοσωματικής φύσης και προκαλούνται από το άγχος μας μάλλον, παρά από τους ίδιους τους παθογόνους παράγοντες. Έρευνες έχουν δείξει την επίπτωση της κακής ψυχικής κατάστασης π.χ. στα δερματικά νοσήματα - το άγχος μεταβάλλει το pH του δέρματος και το κάνει πιο ευαίσθητο σε προσβολές. Σε πολλές λοιπόν περιπτώσεις, η επιτυχημένη θεραπεία στηρίζεται σε ένα μίγμα συγκαλυμμένης ψυχοθεραπείας και αγωγής με εικονικά φάρμακα.

Η συλλογή των ομοιοπαθητικών φαρμάκων που έφτιαξα το 1979 ακολουθώντας τις οδηγίες του Π. Τζιβανίδη (σήμερα στο φαρμακείο Κορρέ στο Παγκράτι)
Η επίσημη ιατρική με την αλόγιστη χορήγηση φαρμάκων κάθε είδους κάνει συχνά περισσότερο κακό από καλό. Κλασσικό παράδειγμα οι θανατηφόρες επιπτώσεις από την αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών (βλ. Χ.Ν. 1/3/2016). Βέβαια και η ομοιοπαθητική μπορεί να αποδειχθεί εξίσου θανατηφόρα όταν χρησιμοποιηθεί σε περιπτώσεις όπου είναι αποδεδειγμένα αναποτελεσματική. Και όπου μια έγκαιρη αντικαρκινική θεραπεία, μια χειρουργική επέμβαση ή ένα αντιβιοτικό θα βοηθούσαν αποδεδειγμένα τον ασθενή.

Πόσοι άραγε από τους αλλοπαθητικούς αλλά και τους ομοιοπαθητικούς γιατρούς εφαρμόζουν μια από τις βασικές αρχές του εφευρέτη της ομοιοπαθητικής, του γερμανού γιατρού Σάμουελ Χάνεμαν (Hahnemann) που προβλέπει ότι «η σημαντικότερη αποστολή του ιατρού είναι να επαναφέρει στην υγεία τον ασθενή»; Πόσοι γιατροί χρησιμοποιούν όλα τα μέσα που διαθέτουν (αλλοπαθητική ιατρική, χειρουργική, ομοιοπαθητική, βελονισμό κλπ.) ανάλογα με την περίπτωση χωρίς να δογματίζονται υπέρ ή κατά μιας συγκεκριμένης μεθόδου;

Προσωπικά νομίζω ότι θα πρέπει να επιλέγουμε τον καλό γιατρό με βάση την ευρύτητα του πνεύματός του και την φιλοσοφική του θεώρηση του κόσμου. Ίσως και με βάση την φιλοχρηματία του - που συχνά αποτελεί το κυριότερο κίνητρο πολλών κλασσικών αλλά και εναλλακτικών γιατρών ...

22 Νοεμβρίου 2016

Προστατεύοντας τους ηλικιωμένους

Ο παππούς και η γιαγιά έχουν ιδιαίτερες ανάγκες προστασίας που επικεντρώνονται στην πρόληψη αλλά και στην επέμβαση με νέες σύγχρονες μεθόδους
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 22 Νοεμβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-268)

Οι ηλικιωμένοι αποτελούν κι αυτοί μιαν ευάλωτη ομάδα του πληθυσμού. Κατέχουν μάλιστα την πρώτη θέση σε ατυχήματα από πτώσεις και φυσικά είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια τα οποία είναι συχνά θανατηφόρα ή προκαλούν μόνιμη αναπηρία.

Το σημαντικότερο στοιχείο της επιτυχημένης προστασίας των ηλικιωμένων είναι πάνω απ’ όλα να έχουν συνείδηση της αδυναμίας τους. Όσο κι αν νοιώθουν υγιείς και παντοδύναμοι, οι ικανότητες των ηλικιωμένων δεν είναι πια οι ίδιες με εκείνες που είχε όταν ήταν κοπέλι ή κοπελιά. Η όραση και η ακοή μειώνονται. Η δυνατότητα έγκαιρης αντίδρασης σε κάποιο επικίνδυνο γεγονός περιορίζεται. Οι αντοχές στην κούραση, στις βαριές δουλειές, στην αϋπνία δεν είναι πια οι ίδιες.

Επιπλέον, η μεγάλη ηλικία συνδέεται με την εμφάνιση πολλών και διάφορων ασθενειών. Ο σακχαρώδης διαβήτης, οι καρδιακές αρρυθμίες, οι πόνοι στα πόδια, στη μέση και στα χέρια και η γεροντική άνοια είναι στην ημερησία διάταξη.

Πρόληψη. Η παλιά παροιμία προτρέπει τους νέους «Φύλαξε νιάτα, να έχεις καλά γεράματα». Οι καταχρήσεις της νεότητας συχνά μετατρέπονται σε βαριές ασθένειες στις μεγάλες ηλικίες. Το κάπνισμα οδηγεί σε καρκίνους, καρδιοπάθειες και αναπνευστική ανεπάρκεια. Η συστηματική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών και η κακή διατροφή επιβαρύνουν το συκώτι και συχνά συνδέονται με την εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη. Η έλλειψη άσκησης και το καθημερινό άγχος έχουν συχνά καταστρεπτικές επιπτώσεις στην υγεία.

Βέβαια, η άγνοια και η παραπληροφόρηση που επικρατούν στις σύγχρονες κοινωνίες υποβαθμίζουν όλα τα παραπάνω με προτάσεις που αρχίζουν πάντα με ένα «Έλα μωρέ …» και καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι προφυλάξεις από όλα τα παραπάνω είναι ανούσιες αφού κάποιος, κάπου, κάποτε που δεν έπαιρνε καμιά από τις παραπάνω προφυλάξεις, έφτασε σε βαθιά γεράματα. Δυστυχώς, από τις ιατρικές έρευνες και τις στατιστικές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας προκύπτει η αντίθετη εικόνα. Αλλά πώς μπορείς να πείσεις τους «άφρονες»;

Οπωσδήποτε, σημαντικό στοιχείο στην πρόληψη παίζουν οι περιοδικές ιατρικές εξετάσεις, το λεγόμενο «τσεκ-απ». Οι γενικές εξετάσεις αίματος και ούρων, οι υπερηχογραφίες κοιλίας, η παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, ένα καρδιογράφημα, η αναφορά στον γιατρό όλων των «μικρών και ασήμαντων» προβλημάτων της καθημερινότητας, μπορούν να αποκαλύψουν εγκαίρως και να προλάβουν πολύ μεγαλύτερα προβλήματα. Στη συνέχεια βέβαια, απαραίτητο είναι να εφαρμοστεί πιστά η δίαιτα και η φαρμακευτική αγωγή που θα υποδείξει ο γιατρός.

Ένα άλλο στοιχείο της πρόληψης είναι ο περιορισμός της οδήγησης, ιδίως υπό συνθήκες που απαιτούν αυξημένη ετοιμότητα και άμεση αντίδραση του οδηγού. Οι νέες προβλέψεις για τις ιατρικές εξετάσεις των οδηγών ηλικίας άνω των 65 ετών μπορούν να περιορίσουν την κυκλοφορία ατόμων με μειωμένες ικανότητες όρασης, ακοής ή αντίδρασης. Δυστυχώς, φαίνεται ότι οι εν λόγω προβλέψεις δεν εφαρμόζονται πάντοτε, ενώ μερικοί πεισματάρηδες ηλικιωμένοι επιμένουν να οδηγούν με ληγμένα διπλώματα χωρίς να υποβάλλονται σε εξετάσεις. Με αποτέλεσμα να θέτουν σε κίνδυνο όχι μόνο τη δική τους ζωή αλλά και εκείνη νεώτερων ανυποψίαστων οδηγών…

Ετοιμότητα και επέμβαση. Όσοι έχουν ηλικιωμένους στο σπίτι συνιστάται να εκπαιδευτούν στις πρώτες βοήθειες, ειδικά επικεντρωμένες στους ηλικιωμένους. Πώς αντιμετωπίζονται οι πτώσεις; Ποια είναι η καταλληλότερη δίαιτα στις μεγάλες ηλικίες; Ποια είναι τα πρώιμα συμπτώματα μιας καρδιακής αρρυθμίας; Πως καταλαβαίνουμε τα πρώτα στάδια ενός εγκεφαλικού επεισοδίου; Πως μετρούμε την αρτηριακή πίεση; Τι πρέπει να κάνουμε όταν ο αγαπημένος μας παππούς ή η καλή μας γιαγιά αρχίζει να εμφανίζει τα πρώτα συμπτώματα άνοιας ή/και Αλζχάιμερ;

Για όλα αυτά υπάρχουν σεμινάρια και εκπαιδεύσεις για να είμαστε σε θέση να φανούμε χρήσιμοι στον άνθρωπό μας. Το κυριότερο είναι να λάβουμε έγκυρη πληροφόρηση από πραγματικούς ειδικούς και να μην αρκεστούμε στις συμβουλές που θα πάρουμε από το διαδίκτυο ή από κάθε είδους τσαρλατάνους. Και φυσικά, μακριά από τα διάφορα «θαυματουργά» βότανα που θεραπεύουν, σύμφωνα με τους πωλητές τους, «πάσαν νόσον και πάσαν … ασθένεια». Συχνά δημιουργούν άλλα χειρότερα προβλήματα, όπως σοβαρές βλάβες σε νεφρά και συκώτι.

Εφοδιάστε τους ηλικιωμένους που αρχίζουν να εμφανίζουν συμπτώματα άνοιας και απώλειας μνήμης με μια μεταλλική ταυτότητα σαν κι αυτές που έχουν οι στρατιωτικοί. Αν χαθούν θα μπορέσει κάποιος να τους βοηθήσει με βάση τα στοιχεία που θα έχετε βάλει πάνω στην ταυτότητα (ονοματεπώνυμο και ένα τηλέφωνο επικοινωνίας). Φυσικά, ο ηλικιωμένος θα πρέπει να δεχτεί να φοράει πάντοτε αυτή την ταυτότητα. Πείσετε τον ότι του είναι απαραίτητη π.χ. για την αντιμετώπιση κάποιου καρδιακού ή άλλου προβλήματος υγείας που (πιστεύει ότι) έχει.

Αν ο ηλικιωμένος ζει κοντά σε κάποιον συγγενή, π.χ. σε ένα διαμέρισμα της ίδιας πολυκατοικίας, μια απλή συσκευή ενδοεπικοινωνίας ή ακόμη και μια συσκευή σαν κι αυτή που χρησιμοποιείται για την εξ αποστάσεως παρακολούθηση των βρεφών μπορεί να αποδειχτεί σωτήρια. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι υπάρχει συνεχής παρουσία και παρακολούθηση και ο συγγενής δεν αφήνει την συσκευή όταν π.χ. απουσιάζει για ψώνια ή σε κάποια δουλειά.

Σε κάθε άλλη περίπτωση, χρήσιμη μπορεί να αποδειχτεί η Υπηρεσία Τηλεειδοποίησης της εξειδικευμένης Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «Γραμμή Ζωής» που δίνει τη δυνατότητα στους ηλικιωμένους να επικοινωνούν άμεσα με ένα Συντονιστικό Κέντρο, αμφίδρομα και με ανοιχτή ακρόαση, πατώντας απλά ένα φορητό κόκκινο κουμπί, 24ώρες το 24ώρο. Το Κέντρο ειδοποιεί άμεσα τα πρόσωπα που έχουν οριστεί εκ των προτέρων από τον ηλικιωμένο (συγγενείς, γιατρός, γείτονας, κλπ.) ή κινητοποιεί τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (Αστυνομία, Πυροσβεστική, ΕΚΑΒ).

Η ίδια οργάνωση λειτουργεί επίσης και την Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή SOS 1065 η οποία απευθύνεται σε ηλικιωμένους θύματα παραμέλησης ή/και κακομεταχείρισης, οικονομικής εκμετάλλευσης ή ψυχικής, σωματικής ή/και σεξουαλικής βίας, σε ηλικιωμένους που αντιμετωπίζουν οικογενειακά ή/και κοινωνικά προβλήματα ή προβλήματα από τα παιδιά τους και τέλος σε ηλικιωμένους με σοβαρά προβλήματα υγείας.

Ελπίζω ότι τα παραπάνω θα φανούν χρήσιμα για όσους θέλουν να βοηθήσουν τους απόμαχους της ζωής που έχουν ακόμη πολλά να προσφέρουν σε παιδιά και εγγόνια …

08 Νοεμβρίου 2016

Προστατεύοντας τα παιδιά

Προσωπικό παράδειγμα, κριτική σκέψη, πρόληψη, ετοιμότητα - για να προστατευθούν παιδιά, έφηβοι και νέοι από πολυάριθμες απειλές …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 8 Νοεμβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-267)

Μια μεγάλη ομάδα ευάλωτων πολιτών είναι τα παιδιά, οι έφηβοι και οι νέοι. Δεν έχουν εξοικειωθεί με τις πιθανές απειλές και δεν έχουν εκπαιδευτεί για να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αυτή η ηλικιακή ομάδα κατέχει την πρώτη θέση σε θανάτους και αναπηρίες από τραυματισμούς. Οι έφηβοι και οι νέοι αποτελούν επίσης στόχο διακινητών πάσης φύσεως ουσιών που προκαλούν εξάρτηση όπως τσιγάρων, ναρκωτικών και οινοπνευματωδών ποτών. Αλλά και στόχο διακινητών ιδεολογιών που επιζητούν να προσελκύσουν ευκολόπιστους οπαδούς.

Πώς μπορούν οι γονείς και οι δάσκαλοι να προφυλάξουν τα παιδιά, τους έφηβους και τους νέους από τις πολυάριθμες αυτές απειλές; Και πώς μπορούν να τους εκπαιδεύσουν έτσι ώστε να τους κάνουν ικανούς να αυτοπροστατεύονται σε όλη τους τη ζωή;

Προσωπικό παράδειγμα. Μια πρώτη βασική αρχή που πρέπει να έχουν υπόψη τους όλοι οι ενήλικες είναι ότι τα παιδιά μαθαίνουν μιμούμενα. Συνεπώς, το παράδειγμα που δίνουν οι μεγαλύτεροι είναι καίριας σημασίας. Η συμπεριφορά των γονέων και των δασκάλων στο σπίτι, στο δρόμο, στο σχολείο είναι καίριας σημασίας. Αν θέλετε υπεύθυνους οδηγούς και πολίτες αύριο, γίνετε υπεύθυνοι οδηγοί και υπεύθυνοι πολίτες σήμερα. Οι αυριανοί πολίτες βρίσκονται σήμερα στα παιδικά δωμάτια, στα σχολεία, στις προσκοπικές ομάδες, στους αθλητικούς συλλόγους. Και θα μιμηθούν τα καλά παραδείγματα που θα τους εμπνεύσουν …

Δυνατοί χαρακτήρες. «Η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων ξεκινά από το νηπιαγωγείο και το δημοτικό», μας έλεγε μια δασκάλα πριν από χρόνια. «Εκεί, το παιδί μαθαίνει να λέει όχι, ακόμη κι αν δέχεται πιέσεις από το άμεσο περιβάλλον του». Όμως για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει οι γονείς και οι δάσκαλοι να μην χρησιμοποιούν μεθόδους καταστολής που καταστρέφουν την αυτοπεποίθηση των παιδιών.

Ωστόσο, σε κάθε ομάδα υπάρχουν σίγουρα και ορισμένα «μαύρα πρόβατα». Πρόκειται για παιδιά από προβληματικές οικογένειες ή με ιδιαίτερα προβλήματα υγείας. Οι γονείς και οι δάσκαλοι έχουν ευθύνη να εντοπίσουν τις περιπτώσεις αυτές και να εφαρμόσουν παιδαγωγικές μεθόδους αντιμετώπισης που να αναδεικνύουν και να ενισχύουν τα καλά στοιχεία του χαρακτήρα και ιδίως την αυτοπεποίθηση.

Στην αυτοπεποίθηση και στη δύναμη του χαρακτήρα στηρίζεται ακριβώς η δυνατότητα του παιδιού να αρνηθεί το πρώτο τσιγάρο και το πρώτο τσιγαριλίκι, που συχνά σηματοδοτούν το πρώτο βήμα προς βαρύτερες εξαρτήσεις, όχι μόνο από ουσίες αλλά και από ιδεολογίες ή δόγματα.

Κριτική σκέψη. Μια άλλη βασική ιδιότητα του υπεύθυνου πολίτη που δεν παρασύρεται από ιδεολογίες, δόγματα αλλά και από κάθε είδους κατασκευασμένες ειδήσεις και θεωρίες συνομωσίας είναι και η κριτική σκέψη. Δεν είναι κάτι που μεταδίδεται αυτόματα αλλά ένας τρόπος σκέψης του παιδιού, του έφηβου και του νέου, ο οποίος δεν δέχεται αβασάνιστα ό,τι ακούει στις ειδήσεις, ό,τι βλέπει στην τηλεόραση και ό,τι διαβάζει σε εφημερίδες, ιστολόγια ακόμη και σε βιβλία.

Εδώ το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στους δασκάλους και στους καθηγητές. Που θα εξηγήσουν τους μύθους και την προέλευσή τους. Που θα αναλύσουν ένα ιστορικό γεγονός ή μια είδηση από όλες τις σκοπιές ανατρέχοντας σε πρωτογενείς πηγές. Που θα εξηγήσουν πως δημιουργούν ειδήσεις τα διάφορα οργανωμένα συμφέροντα για να πετύχουν συγκεκριμένους στόχους. Να πουλήσουν ένα βιβλίο, να κάνουν οπαδούς, να αντιταχτούν σε αποφάσεις θεσμικών οργάνων.

Πρόληψη αντί θεραπείας. Αν θέλουμε να κτίσουμε έναν καλύτερο κόσμο για τα παιδιά μας θα πρέπει να αναλύσουμε τις μελλοντικές επιπτώσεις των σημερινών μας πράξεων και αποφάσεων. Η αντιμετώπιση ατυχημάτων και καταστροφών αποτελεί κατά τη γνώμη μου ιδανικό τομέα για την ανάπτυξη αυτής της δεξιότητας. Τι θα συμβεί σε έναν σεισμό αν καταστρατηγήσουμε τους αντισεισμικούς κανονισμούς κατασκευής κτηρίων; Τι θα πάθουμε σε περίπτωση έντονης βροχόπτωσης αν κτίσουμε ένα σπίτι στην κοίτη ενός ποταμού;

Χρήσιμες μπορεί να είναι: 1) μια επίσκεψη στο Μουσείο Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων στο νοσοκομείο Ανδρέας Συγγρός, 2) μια παρουσίαση με φωτογραφίες για τις επιπτώσεις του καπνίσματος από έναν πνευμονολόγο ή έναν ογκολόγο ή τέλος 3) μια μελέτη ενός κατεστραμμένου αυτοκινήτου από τροχαίο.

Τα παιδιά μπορούν επίσης να κάνουν εργασίες για τις καταστρεπτικές συνέπειες της ρύπανσης των θαλασσών από τα απόβλητα, για την καταστροφή της φύσης από τα σκουπίδια, για τους θανάτους άγριων ζώων και ψαριών από τα πλαστικά ή τέλος για την εξελισσόμενη κλιματική αλλαγή.

Το θέμα βέβαια δεν είναι να δουν και να ακούσουν τα πλεονεκτήματα της ανακύκλωσης και τις καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Αλλά να καταλάβουν ότι μπορούμε να αποτρέψουμε τα αυριανά ατυχήματα και τις καταστροφές ή να μετριάσουμε τις επιπτώσεις τους, αν αλλάξουμε συμπεριφορές και σκεφτούμε προληπτικά σήμερα.

Ετοιμότητα και επέμβαση. Σημαντική τέλος για την ανάπτυξη υπεύθυνων πολιτών νομίζω πως είναι και η εκπαίδευση για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών. Τι κάνουμε σε ένα ατύχημα; Πότε και πώς καλούμε την αστυνομία, το ασθενοφόρο, την πυροσβεστική; Ποιες είναι αναγκαίες πρώτες βοήθειες που ακόμη και ένα παιδί μπορεί να δώσει; Τι προσέχουμε για να μην ξεκινήσει μια πυρκαγιά; Για να σταματήσουμε μια αιμορραγία; Τι κινήσεις θα κάνουμε σε περίπτωση σεισμού, ξαφνικής πλημμύρας ή σε ένα τροχαίο;

Όλα τα παραπάνω θα μας επιτρέψουν κατά τη γνώμη μου να φτιάξουμε μια νέα γενιά χρήσιμων και σκεπτόμενων πολιτών που θα αποφεύγουν τις κακοτοπιές και θα είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν δυσκολίες, ατυχήματα και καταστροφές με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

01 Νοεμβρίου 2016

Ο τοίχος

Ο τοίχος της άγνοιας, της αυθαιρεσίας και της καθημερινής παρανομίας θα πέσει με το καλό παράδειγμα, το πείσμα για γνώση και νομιμότητα και με πολύ υπομονή …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα την 1η Νοεμβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-266)

Μια νέα δημοσιογράφος μετατέθηκε στο γραφείο μιας μεγάλης αμερικανικής εφημερίδας στην Ιερουσαλήμ και νοίκιασε ένα δωμάτιο με θέα στο Τείχος των Δακρύων. Πρόκειται για τον ιερότερο τόπο προσκυνήματος των Εβραίων, που πιστεύουν ότι αποτελεί τμήμα του ναού του Σολομώντα, και στο οποίο έρχονται να θρηνήσουν την απώλεια του αρχαίου αυτού ναού.

Η δημοσιογράφος παρατηρούσε από το παράθυρό της έναν γέροντα Εβραίο που αφιέρωνε πολλές ώρες καθημερινά προσευχόμενος θερμά μπροστά στο Τείχος. Της έκανε τόσο μεγάλη εντύπωση που αποφάσισε να του πάρει συνέντευξη. Ένα απόγευμα λοιπόν κατέβηκε από το δωμάτιό της, πλησίασε τον γέροντα, του συστήθηκε και του έκανε την πρώτη ερώτηση. «Παρατηρώ ότι έρχεστε στο Τείχος καθημερινά και προσεύχεστε επί πολλές ώρες. Αλήθεια, πόσο καιρό το κάνετε αυτό και τι ζητάτε στις προσευχές σας;».

«Έρχομαι εδώ καθημερινά επί 25 συναπτά έτη», απάντησε ο γέροντας. «Το πρωί προσεύχομαι για την παγκόσμια ειρήνη και την αδελφοσύνη των ανθρώπων. Μετά γυρίζω σπίτι, πίνω ένα τσάι, επιστρέφω και προσεύχομαι για να εξαλειφθούν οι αρρώστιες και ο ανθρώπινος πόνος από τη γη». Η δημοσιογράφος τον κοίταξε με θαυμασμό. «Και πως νοιώθετε που προσεύχεστε για όλα αυτά επί 25 χρόνια;» ξαναρώτησε. «Πώς να νοιώθω παιδί μου», είπε ο γέροντας. «Σαν να μιλάω σε έναν τοίχο!»

Αυτό το παλιό ανέκδοτο έρχεται μερικές φορές στο νου μου όταν ξαναδιαβάζω τα άρθρα μου στα Χανιώτικα Νέα. Αντί να προσεύχομαι σαν τον γέροντα Εβραίο, εγώ προσπαθώ να ενημερώσω και να αφυπνίσω τους αναγνώστες. Να τους βοηθήσω να αλλάξουν μερικές συμπεριφορές που τους οδηγούν στο θάνατο ή σε μόνιμες αναπηρίες. Να τους κάνω να προβληματιστούν για το περιβάλλον, για την παιδεία, για την θέση τους στην κοινωνία.

Κι ενώ γράφω έχοντας υπόψη μου την πρόληψη και το μετριασμό των επιπτώσεων ατυχημάτων και καταστροφών, διαβάζω καθημερινά για δυστυχήματα στα Χανιά. Διασταυρώνομαι, όπως όλοι, με την καθημερινή αυθαιρεσία πολλών συμπολιτών στο δρόμο, στα μαγαζιά, στις υπηρεσίες. Με το άναρχο παρκάρισμα σε πεζοδρόμια. Με τα σκουπίδια σε δρόμους, πάρκα, παραλίες και κοινόχρηστους χώρους. Με τους καπνιστές στα καφενεία και τα εστιατόρια που δεν σέβονται το νόμο και δεν φοβούνται για τις συνέπειες που έχει το κάπνισμα στην υγεία τους.

Ακόμη χειρότερα, ακούω ότι πολλοί συμπολίτες αποφεύγουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους πιστεύοντας στις αντιεπιστημονικές διαδόσεις περί δήθεν προβλημάτων από τους εμβολιασμούς. Για να μη μιλήσω για τις συζητήσεις και τις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που προωθούν θεωρίες συνωμοσίας κατά της Ελλάδας και των Ελλήνων. Αλλά και κηρύγματα μίσους κατά προσφύγων και μεταναστών, κατά άλλων ευρωπαϊκών λαών καθώς και κατά των οπαδών άλλων ιδεολογιών ή θρησκειών.

Καταγράφω επίσης την ευκολία με την οποία ο περισσότερος κόσμος πιστεύει διάφορους μύθους για το χρέος, την πορεία της χώρας, τους υπαίτιους της κρίσης. Απογοητεύομαι όταν οι περισσότεροι μιλούν με πεποίθηση για πράγματα τα οποία αγνοούν, τα οποία δεν έχουν διερευνήσει και για τα οποία είναι γνωστό ότι η αλήθεια είναι τελείως διαφορετική. Και αυτή η απογοήτευση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν διαπιστώνω ότι ακόμη και νέοι επιστήμονες πιστεύουν σε μύθους, φήμες και διαδόσεις. Χωρίς να μπαίνουν στον κόπο να επαληθεύσουν αυτά που άκριτα υποστηρίζουν, χρησιμοποιώντας την επιστημονική μέθοδο και πραγματοποιώντας έρευνα στις πηγές, σε επιστημονικές ανακοινώσεις και στη διεθνή βιβλιογραφία.

Παράλληλα, απογοητεύομαι διπλά όταν διαπιστώνω ότι όσοι εξετάζουν σοβαρά τα πράγματα, χλευάζονται από την πλειοψηφία, απομονώνονται από τους πολλούς, θεωρούνται αιθεροβάμονες και αυτοκαταστροφικοί. Έτσι που τελικά εξαναγκάζονται να αποσυρθούν από τα κοινά ή να αναζητήσουν την τύχη τους εκτός Ελλάδος.

Τέλος, λυπάμαι ιδιαίτερα όταν βλέπω την βραδύτητα με την οποία υλοποιούνται ακόμη και στοιχειώδεις μεταρρυθμίσεις. Όταν βλέπω να κλείνουν επιχειρήσεις ενώ παράλληλα πολλοί επιχειρηματίες εξακολουθούν να φοροδιαφεύγουν προκαλώντας έναν ενισχυόμενο κύκλο οικονομικής ύφεσης, αποεπένδυσης και ανεργίας. Όταν οι νέοι άνθρωποι που θα έπρεπε να αποτελούν την πρωτοπορία της ανάπτυξης και της αναγέννησης της χώρας μαραζώνουν χωρίς ελπίδα ή παίρνουν των ομματιών τους και βοηθούν την ανάπτυξη σε άλλες χώρες, φιλικότερες προς τους επιστήμονες και επιχειρηματίες.

Δεν πιστεύω ότι τα όσα γράφω σε αυτήν εδώ τη στήλη πέφτουν σε κλειστά αυτιά και σε ακόμη πιο κλειστά μυαλά. Όμως νοιώθω όπως άλλοι σοφότεροι πριν από μένα που προσπάθησαν να αφυπνίσουν και να συναρπάσουν τους Έλληνες χωρίς όμως μεγάλη επιτυχία μέχρι σήμερα. Ο Κώστας Καβαθάς με τους 4Τροχούς, την Πτήση και τα άλλα περιοδικά των Τεχνικών Εκδόσεων. Ο Νίκος Δήμου με τα βιβλία του, την αρθρογραφία του, τα ιστολόγια και τις εκπομπές του.

Ο Ιαβέρης και ο Γιάννης Λιονάκης και πολλοί άλλοι που αγωνίζονται κατά των τροχαίων. Αλλά και φιλόσοφοι όπως ο Καστοριάδης, πανεπιστημιακοί όπως η Αρβελέρ, ο Δημαράς και ο Κακριδής, ποιητές όπως ο Σεφέρης κι ο Ελύτης. Και τόσοι άλλοι …

Τους επισκιάζουν αμόρφωτοι δημαγωγοί, ημιμαθείς τηλεοπτικοί αστέρες και άβουλοι πολιτικοί. Που συμπαρασύρουν τον κόσμο να πιστεύει σε ανύπαρκτους σωτήρες, σε μύθους για αμύθητους θησαυρούς και στην ιδέα ότι οι πλούσιοι θα συναινέσουν στην κάλυψη των χρεών του δημοσίου. Ιδίως όταν τα χρέη έχουν δημιουργηθεί λόγω κακοδιοίκησης και σπατάλης για ψηφοθηρικούς και ιδιοτελείς σκοπούς.

«Η στερνή, η πιο ιερή μορφή θεωρίας είναι η πράξη» λέει ο Καζαντζάκης στην «Ασκητική». Αλλά για να φτιάξουν τα πράγματα δεν αρκεί να επικαλούμαστε κάποιον ουράνιο ή επίγειο σωτήρα. «Αν δε δει ο Θεός χέρι ανθρώπου, δε βάζει μήτε κι αυτός το δικό του» λέει ο ίδιος στον «Καπετάν Μιχάλη». Θέλει δουλειά πρώτα σε ατομικό επίπεδο. Χωρίς φωνές, διαδηλώσεις, πορείες. Θέλει παράδειγμα, πείσμα αλλά και υπομονή … Και κάποτε ο τοίχος θα υποχωρήσει!

25 Οκτωβρίου 2016

Περί άγνοιας

Η γενίκευση της άγνοιας στην οποία μας οδηγούν συγκεκριμένα συμφέροντα εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία μας αλλά και για την γενικότερη αντιμετώπιση της ζωής και της καθημερινότητας
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 25 Οκτωβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-265)

Γράφαμε την περασμένη εβδομάδα για τις απάτες στο διαδίκτυο. Πώς είναι δυνατόν να γίνονται πιστευτοί απίθανοι ισχυρισμοί που να θέτουν σε αμφισβήτηση επιστημονικά δεδομένα που έχουν αποδειχτεί μετά από εξαντλητικές έρευνες πολυάριθμων σοβαρών επιστημόνων; Κι όμως είναι δυνατόν όταν η αμφισβήτηση εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα.

Πάρτε για παράδειγμα τον καρκίνο του πνεύμονα. Η ασθένεια ήταν άγνωστη μέχρι τον 18ο αιώνα ίσως επειδή πολλές περιπτώσεις να εθεωρούντο εσφαλμένα ως φυματίωση. Όμως από λεπτομερείς αυτοψίες σε γερμανικές ερευνητικές κλινικές διαπιστώθηκε δραματική αύξηση των πρωτογενών καρκινικών όγκων των πνευμόνων τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Αύξηση που έγινε εντονότερη την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα. Ήδη από το 1912 η ασθένεια είχε συνδεθεί δυνητικά με το κάπνισμα, υπόθεση που επαληθεύτηκε επιστημονικά στο τέλος της δεκαετίας του 1950.

Αυτό όμως δυσαρέστησε ιδιαίτερα την καπνοβιομηχανία. Η οποία εφηύρε ένα νέο προϊόν κατά των δυνάμεων που αντιστρατεύονταν το κάπνισμα. Σε ένα μυστικό υπόμνημα του 1969 που αποκαλύφθηκε δέκα χρόνια αργότερα αναφέρεται «Το προϊόν μας είναι η αμφιβολία, αφού αποτελεί τον καλύτερο τρόπο να αντιστρατευθούμε το 'σύνολο των γεγονότων' που έχει στο μυαλό του το κοινό. Αποτελεί επίσης μέσο δημιουργίας διένεξης».

Η παραπάνω αποκάλυψη ώθησε τον Ρόμπερτ Πρόκτορ, έναν ιστορικό της επιστήμης από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, να εξετάσει σε βάθος τη μεθοδολογία της προμελετημένης διάδοσης συγκεχυμένων και παραπλανητικών πληροφοριών με στόχο την απόκρυψη των γεγονότων που συνέδεαν το κάπνισμα με τον καρκίνο και την υποβάθμιση της υγείας γενικότερα. Μάλιστα ονόμασε «αγνωσιολογία» (agnotology) τη μελέτη της σκόπιμης διάδοσης της άγνοιας από εταιρείες ή άλλους οργανισμούς με στόχο την πώληση προϊόντων ή τον επηρεασμό της κοινής γνώμης.

Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Πρόκτορ, η άγνοια είναι εξουσία. Η αγνωσιολογία δεν εξετάζει ό,τι δεν γνωρίζουμε ακόμη, δηλαδή τα μεγάλα ερωτήματα που θέτει η επιστημονική έρευνα. Αλλά την σκόπιμη δημιουργία άγνοιας από ισχυρούς φορείς που δεν θέλουν ο κόσμος να γνωρίζει! Το αποτέλεσμα είναι να ζούμε σε ένα κόσμο ριζικής άγνοιας. Παρόλο που η γνώση είναι προσπελάσιμη, αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος έρχεται σε επαφή μαζί της. Επιπλέον, η γνώση που έχει ο κόσμος στηρίζεται συχνά στην πίστη ή στην παράδοση ή είναι το αποτέλεσμα καθαρής προπαγάνδας.

Ο Πρόκτορ διαπίστωσε ότι η άγνοια διαδίδεται κατ' αρχάς όταν ο επιστημονικά αγράμματος κόσμος δεν κατανοεί έννοιες ή γεγονότα και στη συνέχεια όταν κάποιες ομάδες συμφερόντων - εταιρείες ή πολιτικοί οργανισμοί - προσπαθούν να δημιουργήσουν σύγχυση σχετικά με ένα θέμα. Κλασικό παράδειγμα η κλιματική αλλαγή, όπου συχνά η διαμάχη δεν αφορά την ύπαρξη ή όχι του φαινομένου αλλά αν ο Θεός έφτιαξε τη γη για να την κατακυριεύσει ο άνθρωπος, αν η κυβέρνηση μπορεί να νομοθετεί για την βιομηχανία ή αν οι οικολόγοι θα πρέπει να έχουν εξουσία …

Αν σε όλα τα παραπάνω προσθέσουμε και το διαδίκτυο, όπου ο καθένας είναι «ειδικός» του εαυτού του, τότε η διάδοση της άγνοιας είναι ευκολότερη, αφού ο κάθε άσχετος αναμεταδίδει ως καθολικές αλήθειες τα αμφισβητήσιμα «γεγονότα» ή τις απάτες που του πουλάνε κάποια ισχυρά συμφέροντα. Μάλιστα, η άγνοια συχνά χρησιμοποιεί και τον μανδύα της ισορροπημένης διαλεκτικής προσέγγισης. «Αν δεν συμφωνείς με την άποψη μου ας το συζητήσουμε …» είναι η προσέγγιση του άσχετου που έχει επηρεαστεί και προσπαθεί να διαδώσει κάποια αντιεπιστημονική ή προπαγανδιστική άποψη …

Τι μπορεί όμως να συζητήσει κάποιος με έναν αδαή που μιλάει π.χ. για τους υποθετικούς «κινδύνους» των εμβολιασμών, όταν η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει το αντίθετο; Όταν είναι γνωστό ότι οι σχετικές διαδόσεις ξεκίνησαν από εξ ολοκλήρου κατασκευασμένες έρευνες!

Τι μπορεί να αντιτάξει κανείς σε όσους μιλούν για «ευρωπαίους τοκογλύφους» όταν, σύμφωνα με στοιχεία που έχουν κατατεθεί στη Βουλή, το επιτόκιο που πληρώνει σήμερα η Ελλάδα για το μεγαλύτερο μέρος του χρέους των 321,6 δισ. ευρώ είναι κάτω του 1% (συγκεκριμένα το 47,4 % εξυπηρετείται με επιτόκιο 0,39% και το 16,4% με επιτόκιο 0,52%);

Μπορεί να συζητήσει κανείς σοβαρά για την ιστορία της Ελλάδας με τους τόσους μύθους που έχουμε διδαχτεί επί σειρά ετών στα σχολεία, μύθους που εν πολλοίς δημιούργησαν και υποστηρίζουν η ορθόδοξη εκκλησία και οι διάφορες πολιτικές παρατάξεις; Μύθους όπως το «κρυφό σχολειό» ή το «ξανθό γένος» που θα μας σώσει;

Τι συζήτηση να γίνει με όσους υποστηρίζουν μυθεύματα για συνωμοσίες εναντίον των Ελλήνων και της Ελλάδος από διάφορους κύκλους που μας μισούν και θέλουν να μας εξαφανίσουν (σιωνιστές, μασόνοι, κομμουνιστές, ισλαμιστές, παπιστές, αμερικάνοι, δυτικοευρωπαίοι); Όταν η σύγχρονη Ελλάδα δημιουργήθηκε το 1827 χάρις στην υποστήριξη των ευρωπαϊκών δυνάμεων και τη νίκη τους στη ναυμαχία του Ναυαρίνου; Κι όταν η ιστορική έρευνα έχει αποκαλύψει τα σφάλματα των ελλήνων πολιτικών που μας έχουν οδηγήσει κατ' επανάληψη σε πτωχεύσεις και εμφυλίους από το 1821 μέχρι σήμερα;

Πώς να γίνει συζήτηση για τα τόσα και τόσα τρελά και ανυπόστατα που αναφέρονται σε «επιστημονικά» βιβλία επιτήδειων, τα οποία στη συνέχεια κυκλοφορούν στο διαδίκτυο από ιστοσελίδες «ιατρικού», «επιστημονικού», «πατριωτικού», «ιστορικού» περιεχομένου; Τα οποία στη συνέχεια διαδίδονται άκριτα, χωρίς επαλήθευση ή διασταύρωση, από αμόρφωτους και αδαείς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται περισσότερο η άγνοια …

Πρόκειται για ένα φαινόμενο το οποίο θα ενισχύεται συνεχώς με την πάροδο του χρόνου, αφού όλοι ομολογούν πως η παιδεία μας βαίνει συνεχώς υποβαθμιζόμενη. Μια άποψη που κι αυτή ίσως να έχει ξεκινήσει εν μέρει ως σκόπιμη παραπληροφόρηση για να μην επιτευχθούν κάποιες αναγκαίες αλλαγές ...

Ευτυχώς, μερικοί άνθρωποι πάνε αντίθετα στο ρεύμα. Οι βραδιές του ερευνητή στα ερευνητικά μας κέντρα. Η αξιέπαινη «Ημέρα Επιστήμης και Τεχνολογίας για Παιδιά Δημοτικού» που οργάνωσε πρόσφατα το Πολυτεχνείο Κρήτης. Οι προσπάθειες πολλών αξιόλογων δασκάλων και καθηγητών να εμφυσήσουν κριτικό πνεύμα και επιστημονική κουλτούρα στους μαθητές και σπουδαστές τους. 
Η άγνοια δεν πρέπει να επικρατήσει. Θέτει σε κίνδυνο ζωές, περιουσίες ακόμη και την υπόστασή μας ως έθνους. Λιγότερα ψέματα, περισσότερη επιστημονική γνώση, λιγότερες θεωρίες συνομωσίας!

18 Οκτωβρίου 2016

Προφύλαξη από διαδικτυακές απάτες

Μερικές είναι αστείες αλλά άλλες, όταν γίνουν πιστευτές, μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή, την υγεία ή και την περιουσία μας …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 18 Οκτωβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-264)

Έχουμε γράψει και στο παρελθόν ότι ο εικονικός κόσμος του διαδικτύου αποτελεί απεικόνιση του πραγματικού μας κόσμου. Στον πραγματικό κόσμο υπάρχουν μέρη που τα επισκέπτεσαι για την ομορφιά ή τη χρησιμότητά τους. Ένα πάρκο, ένα νοσοκομείο, ένα θέατρο. Αλλά υπάρχουν και μέρη που τα αποφεύγεις επειδή είναι επικίνδυνα. Όπως τις παράνομες χαρτοπαικτικές λέσχες. Τα μέρη που συχνάζουν άγρια ζώα. Τις περιοχές όπου κυκλοφορούν επικίνδυνα μικρόβια.

Αντίστοιχα, το διαδίκτυο περιλαμβάνει πολυάριθμες χρήσιμες τοποθεσίες. Ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες, βιντεοσκοπημένες ομιλίες, φωτογραφίες από εξωτικά μέρη, τραγούδια και κινηματογραφικές ταινίες, εφημερίδες, ιστολόγια και χώρους συζητήσεων. Όμως περιλαμβάνει και ύποπτες γειτονιές, όπως τοποθεσίες με κακόβουλα λογισμικά που ενδέχεται να καταστρέψουν υπολογιστές ή έξυπνα κινητά. Ή ακόμη να υποκλέψουν στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών, ή και διαδικτυακές ταυτότητες χρηστών με στόχο να αποσπάσουν χρήματα ή να εξαπατήσουν διαδικτυακούς φίλους.

Οι προσεκτικοί χρήστες του διαδικτύου φροντίζουν να αποφεύγουν τις επικίνδυνες αυτές τοποθεσίες και να έχουν πάντα επικαιροποιημένα τα λογισμικά προστασίας του υπολογιστή τους από τα κακόβουλα λογισμικά. Φροντίζουν να μην ανοίγουν ύποπτα μηνύματα, ακόμη κι αν προέρχονται από καλούς φίλους. Τέλος, φροντίζουν να κάνουν περιοδικά αντίγραφα ασφαλείας των δεδομένων τους ώστε να μην τα χάσουν σε περίπτωση βλάβης του συστήματός τους.

Υπάρχουν όμως στο διαδίκτυο και κάποιου άλλου είδους κίνδυνοι που έχουν να κάνουν με την διάδοση ψευδών και κακόβουλων ειδήσεων. Υπάρχουν μάλιστα διαδικτυακοί τόποι και ιστολόγια που ειδικεύονται σε τέτοιου είδους απάτες, τις οποίες αξιόπιστοι αλλά ανυποψίαστοι και ευκολόπιστοι χρήστες διαδίδουν περαιτέρω, πολλαπλασιάζοντας τα θύματα. Μερικές μάλιστα από αυτές τις ανυπόστατες ιστορίες προϋπήρχαν, αλλά με το διαδίκτυο η διάδοσή τους έγινε ευκολότερη, περιβάλλοντας τες με έναν μανδύα «αξιοπιστίας».

Στο παρελθόν έχουμε αναφερθεί κατ' επανάληψη σε διάφορες τέτοιες απάτες, μερικές από τις οποίες μάλιστα έχουν αποκτήσει ένθερμους οπαδούς. Εκτός από τις ιστορίες με τους εξωγήινους, το διαδίκτυο κατακλύζεται από τους «αεροψεκασμούς», τις μυστικές εγκαταστάσεις που προκαλούν σεισμούς, τον Μπιλ Γκέιτς που μοιράζει λεφτά και χιλιάδες άλλες ανοησίες. Οι περισσότερες είναι ακίνδυνες και στους περισσότερους προκαλούν γέλιο. Μερικές, όπως η ιστορία του αεροπλανοφόρου που απαιτούσε την αλλαγή πορείας ενός φάρου, έχουν γίνει ανέκδοτα.

Μερικές ανυπόστατες ιστορίες όμως, μπορούν, αν γίνουν πιστευτές, να θέσουν σε κίνδυνο ζωές και περιουσίες. εξάπτοντας ξενοφοβικά και ρατσιστικά μίση και πάθη. Οι αντισημιτικές ιστορίες που διακινούνται από φασιστικές ομάδες συντηρούν σε ορισμένους αδικαιολόγητα αισθήματα μίσους κατά των Εβραίων που συχνά εκδηλώνονται με επιθέσεις σε συναγωγές και βεβηλώσεις νεκροταφείων. Παράλληλα, οι ψευδείς ειδήσεις για βιαιοπραγίες κατά μουσουλμάνων στις χώρες της Δύσης προκαλούν συχνά αντιδράσεις στις μουσουλμανικές χώρες και ωθούν παραπλανημένους πιστούς στους κόλπους ακραίων τρομοκρατικών οργανώσεων.

Μια άλλη κατηγορία ψευδών ειδήσεων που στις μέρες μας γνωρίζει ιδιαίτερη άνθηση στο διαδίκτυο αφορά θέματα υγείας. «Καταπληκτικές» δίαιτες, που όμως συχνά καταστρέφουν ζωτικά όργανα, όπως νεφρά και συκώτι. «Θαυματουργές» θεραπείες ακόμη και ανίατων ασθενειών με μαντζούνια, φυλακτά και θεϊκές παρεμβάσεις αγίων. Και τέλος, ιστορίες για ανίατες ασθένειες όπως αυτισμό ή καρκίνο που προκαλούν τα εμβόλια. Με αποτέλεσμα πολλοί γονείς να μην εμβολιάζουν τα παιδιά τους, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τα ίδια αλλά και τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Χρειάζονται άραγε τα εμβόλια; Οπωσδήποτε, αφού με αυτά εξαλείφθηκε μια θανατηφόρα ασθένεια, η ευλογιά. Και περιορίστηκαν άλλες επικίνδυνες ασθένειες όπως η ερυθρά, η πολιομυελίτιδα, η ιλαρά, οι μαγουλάδες, η ανεμοβλογιά και ο τύφος, ασθένειες που ήταν πολύ συνηθισμένες μόλις πριν από 100 χρόνια.

Το ετήσιο εμβόλιο κατά της γρίπης αποτελεί την πρώτη και κυριότερη γραμμή άμυνας κατά του μικροβίου που συχνά προκαλεί επιδημίες. Συνιστάται για διαβητικούς και όσους πάσχουν από πνευμονοπάθειες, καρδιοπάθειες και χρόνιες νεφροπάθειες. Επίσης σε έγκυες και σε άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με παιδιά ηλικίας κάτω των 6 μηνών. Τέλος σε κλειστούς πληθυσμούς (εσωτερικοί σπουδαστές, τρόφιμοι ιδρυμάτων κλπ.) και οπωσδήποτε στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και τους λοιπούς εργαζόμενους σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας.

Όταν ο εμβολιασμός καλύπτει τα περισσότερα μέλη ενός πληθυσμού, εξασφαλίζει συλλογική ανοσία και καθιστά πολύ πιο δύσκολη την εξάπλωση μιας επιδημίας. Σήμερα, στο στόχαστρο της εξάλειψης μέσω συστηματικού εμβολιασμού βρίσκεται η πολιομυελίτιδα, η εμφάνιση της οποίας έχει περιοριστεί μόνο σε τρεις χώρες (Αφγανιστάν, Νιγηρία και Πακιστάν).

Σε όσες περιπτώσεις κάποιες κοινωνίες διέκοψαν τους εμβολιασμούς, παρατηρήθηκε άμεση αύξηση των κρουσμάτων και των θανάτων. Αυτό συνέβη με μια επιδημία ευλογιάς στη Στοκχόλμη το 1873. Και με την αύξηση, το 1999 των κρουσμάτων ιλαράς στην Ολλανδία, την Βρετανία και την Ιρλανδία. Αλλά και φέτος στη Ρουμανία όπου σημειώθηκαν 675 κρούσματα και τρία νεκρά παιδιά!

Η μείωση των εμβολιασμών κατά της ιλαράς στις παραπάνω χώρες, οφειλόταν σε μια απάτη για την υποτιθέμενη εμφάνιση αυτισμού σε παιδιά που είχαν εμβολιαστεί με το εμβόλιο MMR (ιλαράς-μαγουλάδων-ερυθράς). Η ιστορία ξεκίνησε το 1998 από έρευνα με φαλκιδευμένα επιστημονικά στοιχεία, η οποία τελικά αποσύρθηκε μερικώς το 2004 και πλήρως το 2010. Από τον συντάκτη της αφαιρέθηκε η άδεια άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος. Η απάτη αποκαλύφθηκε μετά από εκτεταμένες επιδημιολογικές μελέτες σε Βρετανία και ΗΠΑ αλλά και ενδελεχείς δημοσιογραφικές έρευνες.

Φυσικά, τα εμβόλια, όπως όλα τα φάρμακα, είναι δυνατόν να προκαλέσουν παρενέργειες, ιδίως σε άτομα που εμφανίζουν κάποια συγκεκριμένα συμπτώματα ή πάσχουν από αλλεργίες ή κάποιες γενετικές προδιαθέσεις. Γι' αυτό ο εμβολιασμός πρέπει να γίνεται από γιατρό και να υπάρχει πάντα ιατρική παρακολούθηση σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων.

Όποιος δεν θέλει να πέφτει θύμα και να αναμεταδίδει απάτες κάθε είδους, μπορεί να ελέγχει τις παράξενες ειδήσεις στην ιστοσελίδα http://ellinikahoaxes.gr. Γιατί η καλύτερη άμυνα είναι πάντα η τεκμηριωμένη γνώση …

04 Οκτωβρίου 2016

Εγκάρσιες δεξιότητες και ανεργία

Η σημερινή αγορά εργασίας δεν απαιτεί μόνο πτυχία αλλά και συγκεκριμένες δεξιότητες …
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 4 Οκτωβρίου 2016 στη στήλη Προστασία του Πολίτη και Καθημερινότητα-263)

Μια από τις σοβαρότερες δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης είναι βέβαια η ανεργία. Μάλιστα η ανεργία των νέων βρίσκεται σταθερά στο 50%., με αποτέλεσμα οι νέοι και οι νέες μας που σπουδάζουν, να γνωρίζουν ότι είναι πολύ πιθανό να δυσκολευτούν ιδιαίτερα να βρουν δουλειά. Ταυτόχρονα όμως, με βάση τις έρευνες που διεξάγουν κάθε χρόνο οι εταιρείες ανθρώπινου δυναμικού, παρατηρείται και το φαινόμενο μία στις δύο επιχειρήσεις να μην μπορεί να βρει προσωπικό με τις κατάλληλες δεξιότητες …

Και ποιες είναι άραγε αυτές οι δεξιότητες; Μια πρώτη ανάλυση έχει γίνει από τη Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της υλοποίησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Στόχος αυτής της στρατηγικής που συμφωνήθηκε από 2010 είναι να μετατρέψει την Ευρώπη σε μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία. «Έξυπνη», σημαίνει να στηρίζεται στη γνώση και την καινοτομία. «Διατηρήσιμη», σημαίνει να μην κατασπαταλά τους φυσικούς πόρους, να εξοικονομεί ενέργεια και να προωθεί ανταγωνιστικές οικολογικές λύσεις. Και τέλος «Χωρίς αποκλεισμούς», σημαίνει να ενισχύει την απασχόληση, την κοινωνική και εδαφική συνοχή και την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Στο πλαίσιο της παραπάνω στρατηγικής, προτάθηκαν το 2012 κάποιοι στόχοι για τον «Ανασχεδιασμό της Εκπαίδευσης». Οι στόχοι αυτοί καλύπτουν αρκετές δεξιότητες όπως γλωσσικές, ψηφιακές, επιχειρηματικές, μαθησιακές. Δεξιότητες που θα πρέπει να αποκτηθούν με ευθύνη των κρατών μελών, επειδή η παιδεία και η επαγγελματική κατάρτιση αποτελούν τομείς αποκλειστικής εθνικής αρμοδιότητας, για τους οποίους η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να οργανώνει μόνο δράσεις υποστήριξης, ενίσχυσης και συμπλήρωσης.

Γλωσσικές δεξιότητες. Ο στόχος που έχει τεθεί είναι πολλαπλός. Κατ' αρχάς, οι απόφοιτοι θα πρέπει να γνωρίζουν καλά τη μητρική τους γλώσσα και να μπορούν να επικοινωνήσουν άνετα σε αυτήν. Όσον αφορά τις ξένες γλώσσες, οι μισοί από τους 15χρονους μαθητές (απόφοιτοι Γυμνασίου) θα πρέπει να γνωρίζουν μια ξένη γλώσσα σε επίπεδο Β2 δηλαδή να είναι Ανεξάρτητοι Χρήστες. Αυτό σημαίνει ότι κατανοούν τις κύριες ιδέες ενός σύνθετου κειμένου για συγκεκριμένα και για αφηρημένα θέματα, συμπεριλαμβανομένων συζητήσεων πάνω σε τεχνικά ζητήματα της ειδικότητάς τους.

Ότι μπορούν να επικοινωνήσουν με άνεση και αυθορμητισμό με φυσικούς ομιλητές της γλώσσας, ότι μπορούν να παραγάγουν σαφές, λεπτομερές κείμενο για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και να εξηγήσουν μια άποψη πάνω σε ένα κεντρικό ζήτημα, αναφέροντας τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων επιλογών. Ο δεύτερος στόχος είναι το 75% των μαθητών αυτών να έχει αρχίσει να μαθαίνει και μια δεύτερη ξένη γλώσσα.

Προσοχή, τα παραπάνω δεν συνδέονται απαραίτητα με την κατοχή κάποιου πτυχίου! Χαρακτηριστική η ιστορία που μου αφηγήθηκε φίλος που διατηρεί μια μικρή εταιρεία. Όταν ζήτησε να προσλάβει μια γραμματέα εμφανίστηκαν πολλές κοπέλες με Proficiency, οι οποίες όμως δεν μπορούσαν να συντάξουν μια απλή απαντητική επιστολή με βάση κάποιες οδηγίες. Είναι κρίμα, η επένδυση που κάνουν τόσοι νέοι και νέες να εξαντλείται στην κατάκτηση ενός πτυχίου χωρίς να συνοδεύεται από τις αντίστοιχες δεξιότητες …

Ψηφιακές δεξιότητες. Οι εν λόγω δεξιότητες περιλαμβάνουν την ικανότητα εύρεσης, αξιολόγησης, αξιοποίησης, κοινοποίησης και δημιουργίας περιεχομένου χρησιμοποιώντας τη πληροφορική και το διαδίκτυο. Περιλαμβάνουν επίσης σε δεύτερο επίπεδο την ικανότητα προγραμματισμού όπως προσωπικούς υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, ταμπλέτες ακόμη και μεγάλα συστήματα.

Και σε αυτόν το τομέα δεν αρκεί να ξέρει κάποιος να γκουγκλάρει μια λέξη ή ένα προϊόν, να γράψει ένα κείμενο στον επεξεργαστή κειμένου ή τέλος να κάνει κάποιους υπολογισμούς. Θα πρέπει να μπορεί να αξιολογήσει τα ευρήματα της έρευνας. Θα πρέπει να μπορεί να παρουσιάσει ένα καλαίσθητο, δομημένο και πλήρες κείμενο. Τέλος, θα πρέπει να μπορεί να παρουσιάσει έναν ολοκληρωμένο υπολογισμό συνδυάζοντας πολλά στοιχεία και χρησιμοποιώντας μαθηματικούς τύπους. Κάτι που προϋποθέτει και καλές γνώσεις μαθηματικών από το σχολείο.

Επιχειρηματικές δεξιότητες. Περιλαμβάνουν την ικανότητα ατομικής και ομαδικής εργασίας, την αποτελεσματική επικοινωνία επιχειρηματικών ιδεών στους άλλους καθώς και την δημιουργική και καινοτόμο σκέψη. Τον σχεδιασμό, τον προγραμματισμό και την κατανομή εργασιών, την ηγεσία στο πλαίσιο ομαδικής εργασίας καθώς και την ικανότητα οργάνωσης συναντήσεων κατιδεασμού. Την ικανότητα ομαδικής επίλυσης προβλημάτων, λήψης κοινών αποφάσεων και εντοπισμού και εκτίμησης κινδύνων. Την εκτίμηση των διαθέσιμων πόρων και δεξιοτήτων αλλά και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις αποφάσεις. Και τέλος την αξιολόγηση αποτελεσμάτων και διαδικασιών.

Αλλά και κατά πόσο αναλαμβάνει κάποιος τις ευθύνες για την ολοκλήρωση των εργασιών και την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων. Τους τρόπους που δικτυώνεται με άτομα και ομάδες. Την επίδειξη αλληλοσεβασμού, αποδοχής της καινοτομίας και της αλλαγής, και τέλος την υπεύθυνη αντιμετώπιση και χρήση των δημόσιων αγαθών.

Άλλες δεξιότητες. Μια βασική δεξιότητα για όλες τις εποχές είναι να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε. Αυτό εξασφαλίζει τον εμπλουτισμό των γνώσεων και την δια βίου μάθηση ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του υποχρεωτικού κύκλου σπουδών.

Μια άλλη δεξιότητα αφορά την πολιτιστική εγρήγορση και έκφραση. Περιλαμβάνει την αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της πολιτιστικής κληρονομιάς, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (συμπεριλαμβανομένων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων) και των απαιτήσεων για αλληλοσεβασμό. Επίσης, τον εντοπισμό και διόρθωση διάφορων διαπολιτισμικών παρεξηγήσεων που ενδέχεται να προκαλούν συγκρούσεις στους χώρους εργασίας.

Πόσες από τις παραπάνω δεξιότητες διδάσκονται σήμερα στα σχολεία; Για πόσες από αυτές διατίθεται επαρκής αριθμός καταρτισμένων εκπαιδευτικών; Σε πόσα σχολεία υπάρχουν οι συνθήκες εκείνες που θα επιτρέψουν να ανθίσουν η δημιουργικότητα και η καινοτομία σε όλους τους παραπάνω τομείς; Πόσες αποτελούν αντικείμενο συζήτησης στο Κοινοβούλιο; Δυστυχώς, οι αρνητικές απαντήσεις προδικάζουν με βεβαιότητα και την διαιώνιση του προβλήματος της ανεργίας …